Од каде Јавното претпријатие за државни патишта ги обезбедува средствата за работа?

Јавното претпријатие за државни патишта (ЈПДП) ја има една од најзначајните улоги во развојот на инфраструктурата во Македонија. Станува збор за државно претпријатие задолжено за планирање, изградба, реконструкција и одржување на државните патишта, како и за управување со автопатите, магистралните и регионалните патни правци.

Неговата работа не се сведува само на изградба на нови патишта. Претпријатието има задача да обезбеди редовно одржување на постојната патна мрежа, санација на оштетувања, поставување сигнализација, зимско одржување, подобрување на безбедноста во сообраќајот и реализација на капитални инфраструктурни проекти кои имаат директно влијание врз економскиот развој на државата.

Иако станува збор за државно претпријатие, ЈПДП секоја година редовно се позиционира меѓу 200 НАЈГОЛЕМИ И НАЈУСПЕШНИ компании во Македонија, остварувајќи приходи што го вбројуваат меѓу најголемите економски субјекти во земјата.

За разлика од приватните компании, финансиските резултати на ЈПДП не зависат само од продажба на производи или услуги на пазарот.

Неговото работење се темели на законски утврдени извори на приходи, чија основна цел е да обезбедат континуирано финансирање на изградбата, реконструкцијата и одржувањето на државната патна инфраструктура.

Како котира ЈПДП меѓу најголемите и најуспешните компании?

Во 2024 година Јавното претпријатие за државни патишта остварило приходи од 13.361.886.581 денари, односно околу 217,3 милиони евра, како и добивка пред оданочување од 3.853.478.174 денари, или приближно 62,7 милиони евра.

Со ваквите финансиски резултати, претпријатието се најде на 11. место на ранг-листата на најголемите компании во Македонија, а истовремено го зазеде второто место на ранг-листата на најуспешните компании, што претставува исклучително достигнување за јавен субјект.

Во споредба со претходната година, приходите се зголемени за 4,06 проценти, додека добивката пред оданочување е намалена за 38 проценти.

Иако на прв поглед ова може да изгледа како послаб резултат, треба да се има предвид дека 2023 година беше една од финансиски најуспешните за претпријатието, кога добивката порасна за импресивни 69,19 проценти.

Оттука, може да се заклучи дека ваквото намалување претставува нормална корекција по исклучително силна година, а не показател за нарушена финансиска стабилност.

Но, што всушност стои зад овие бројки? Дали приходите на ЈПДП доаѓаат исклучиво од патарините или постојат и други извори на финансирање?

Законски извори што обезбедуваат стабилно финансирање

Кога се зборува за Јавното претпријатие за државни патишта, најголем дел од граѓаните прво помислуваат на патарините. Тоа е разбирливо, бидејќи тие претставуваат највидливиот начин на кој возачите директно плаќаат за користење на автопатиштата.

Во Македонија денес функционираат 14 наплатни станици, а висината на патарината зависи од делницата и категоријата на возилото.

Со изградбата на нови автопатски и експресни делници, бројот на наплатни рампи постепено се зголемува, што, само по себе придонесува и за раст на приходите.

Сепак, патарините претставуваат само еден сегмент од финансискиот систем на ЈПДП.

Според Законот за јавните патишта, претпријатието располага со повеќе извори на приходи кои обезбедуваат континуирано финансирање на неговите активности.

Еден од најзначајните извори е надоместокот што се плаќа при регистрација на моторните возила. Секој сопственик на возило, при регистрацијата, издвојува средства што се наменети за развој и одржување на патната инфраструктура. Овој приход обезбедува финансиска стабилност бидејќи не зависи директно од дневниот интензитет на сообраќајот.

Дополнителен извор на средства претставува и дел од акцизата на нафтените деривати.

Иако акцизата се слева во државниот буџет, законските решенија предвидуваат дел од овие средства да се насочуваат кон изградба и одржување на државните патишта. Овој принцип е присутен и во голем број европски држави, бидејќи потрошувачката на гориво е директно поврзана со користењето на патната инфраструктура.

Тоа практично значи дека секој граѓанин кој регистрира возило или купува гориво индиректно придонесува за подобрување и развој на патната мрежа.

Покрај овие приходи, ЈПДП остварува средства и преку различни надоместоци за користење на патниот појас. Тука спаѓаат дозволите за поставување рекламни паноа, изградба на приклучоци кон државните патишта, поставување подземни и надземни инсталации, користење на земјиштето во патниот појас, како и надоместоците за вонреден транспорт на товар што ги надминува пропишаните димензии или тежина.

Иако овие приходи имаат помал удел во вкупниот буџет, тие претставуваат дополнителен извор на финансиски средства што придонесува за редовното функционирање на претпријатието.

Кредити и грантови за капитални инвестиции

Изградбата на нов автопат, мост или експресен пат претставува инвестиција вредна десетици или стотици милиони евра. Поради тоа, сопствените приходи најчесто не се доволни за реализација на вакви капитални проекти.

За нивно финансирање, ЈПДП користи кредити од меѓународни финансиски институции како што се Европската банка за обнова и развој (ЕБОР), Европската инвестициска банка (ЕИБ), Светската банка и други меѓународни финансиски организации.

Истовремено, дел од проектите се реализираат со поддршка на Европската Унија и други меѓународни донатори, кои обезбедуваат грантови за развој на транспортната инфраструктура.

Ваквиот модел овозможува изградба на современи патишта без целиот финансиски товар да падне врз државниот буџет, а истовремено обезбедува долгорочна финансиска стабилност на претпријатието.

Капитални проекти што имаат директно влијание врз економијата

Работењето на ЈПДП не се сведува само на одржување на постојната патна мрежа. Претпријатието е носител на најголем дел од капиталните инфраструктурни инвестиции во патниот сектор и има клучна улога во подобрувањето на транспортната поврзаност на државата.

Во изминатите години значителни средства беа насочени кон изградба на нови автопати и експресни патишта, реконструкција на магистралните и регионалните делници, санација на мостови, поставување современа сигнализација и модернизација на системите за наплата на патарини.

Освен што активно се работи на изградбата на автопатите од Коридор 8 и Коридор 10, успешно беа завршени проектите за реализација и санација на голем број регионални и магистрални патишта, а од особено значење беше и пуштањето на патот кој минува низ Фаришката Клисура.

Паралелно со тоа, претпријатието континуирано инвестира во редовно одржување на повеќе илјади километри државни патишта. Тоа подразбира поправка на оштетени коловози, чистење на одводните системи, косење на вегетацијата покрај патиштата, поставување заштитни огради, зимско одржување и интервенции при свлечишта и други природни непогоди.

Вложувањата во патната инфраструктура имаат пошироко економско значење. Подобрите патишта го намалуваат времето на патување и транспортните трошоци, ја зголемуваат безбедноста во сообраќајот, ја подобруваат поврзаноста меѓу регионите и создаваат подобри услови за развој на туризмот, трговијата и индустријата.

За компаниите, квалитетната инфраструктура значи побрза испорака на стоки, пониски логистички трошоци и поголема конкурентност, додека за граѓаните претставува побезбедно и поудобно патување, а од особено значење е и за туристите и превозниците кои нашата земја ја користат само за транзит, односно како најбрза дестинација до грчките пристаништа и одморалишта, и обратно како мост кон Европа.

Во тој контекст, финансиските резултати на ЈПДП не треба да се анализираат само како приходи и добивка, туку како показател за капацитетот на претпријатието да обезбедува средства за инвестиции од јавен интерес.

За разлика од приватните компании, чија примарна цел е остварување профит, задачата на ЈПДП е создавање и одржување на инфраструктура која ќе придонесува за долгорочен економски развој.

Токму затоа, редовното рангирање меѓу најголемите и најуспешните субјекти во Македонија е потврда за финансиската стабилност и значењето што ова претпријатие го има за развојот на државата.

Комбинацијата од сопствени приходи, законски утврдени надоместоци, кредити и грантови му овозможува не само да ја одржува постојната патна мрежа, туку и да инвестира во нејзиното проширување и модернизација, создавајќи предуслови за поефикасен транспорт, подобра регионална поврзаност и одржлив економски раст.